การบริหารทรัพยากรมนุษย์มีวิวัฒนาการมายาวนาน เริ่มตั้งแต่มนุษย์รู้จักการทางานร่วมกัน ที่เป็นหลักฐานปรากฏ ผลจากการบริหาร คือ ผลงานการคิดออกแบบและการสร้างพีระมิดแห่งแรกของอียิปต์ซึ่งต้องการความสามารถสูงสุดในการวางแผน การจัดองค์การที่ซับซ้อน ผู้นาที่มีทักษะและรายละเอียดในการประสานงานมากมาย มีความเก่าแก่อย่างน้อยที่สุดสองพันปีก่อนคริสต์ศักราชใช้แรงงานถึงหนึ่งแสนคน และใช้เวลาก่อสร้างนานยี่สิบปีซึ่งเมื่อเปรียบเทียบแล้วมีขนาดใหญ่เป็นสามเท่าขององค์การบริหารของบริษัทน้ามันเชลล์
เช่นเดียวกัน ชาวจีนก็ได้ชื่อว่าเป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในการจัดระบบการบริหารขนาดใหญ่ในเวลาเดียวกันกับการก่อสร้างพีระมิด ซึ่งแนวความคิกทางการบริหารหลายอย่างได้นามาใช้ในปัจจุบัน ระบบการบริหารของโบสถ์คริสต์ หรือผู้นาทางทหารที่ยิ่งใหญ่ของโลก เช่น ซีสตาร์ นโปเลียน
ดักลาส แมคอาเธอร์ เป็นต้น ที่สอนเกี่ยวกับการวางแผน การจัดองค์การ การสื่อสาร และการจูงใจ (Owens 1981: 6 – 7)
ในหนังสือคลื่นลูกที่สาม ( The Third Wave ) แต่งโดย อัลวิน ทอฟฟเลอร์ ( สุกัญญา ตีระวนิช) และคณะ 2532 : 45 ) ได้กล่าวถึงระบบการบริหารในช่วงคลื่นลูกที่สอง ที่นาเอาระบบการแจกแจงงานใช้แทนที่ระบบเดิม ซึ่งชาวคนเดี่ยวต้องทางานทุกประเภทในปี ค.ศ. 1776 อดัม สมิธ ( Adam Smith ) เรียกว่า การแจกแจงงานสร้างประสิทธิภาพให้แก่งานอย่างสูงสุด เช่น การผลิตเข็มหมุด คน ๆ เดียว อาจผลิตเข็มหมุดเพียง 20 ตัวต่อวัน แต่ในโรงงานแบ่งงานกันทาแต่ละส่วนของเข็มหมุด ด้วยความชานาญเฉพาะตัว คนงาน 10 คน จะสามารถผลิตเข็มหมุดได้ถึงวันละ 48,000 ตัว ระบบการจัดการงานที่สมิธกล่าวถึงนี้ แสดงให้เห็นถึงระบบการจัดการหาบุคคลในการทางานที่มีประสิทธิภาพและนามาปฏิบัติ
“ ในด้านเศรษฐกิจ ควรจัดแหล่งเก็บข้อมูลและวิธีการบริหารร้าน รวมถึงความรับผิดชอบ การรายงาน และการดาเนินกิจกรรมในแหล่งประกอบการโรงสี และโรงงาน ส่วนการทาบัญชี ควรพิจารณาช่วงระยะเวลาการปฏิบัติงาน ระบบค่าจ้าง การกาหนดเวลา วิธีการรักษา และการทารายละเอียดข้อมูลในโรงงาน ”
ในศตวรรษที่ 19 คาว่าการบริหาร ( Administration ) ได้นามาใช้ในการดาเนินงานของรัฐบาล สหรัฐอเมริกา และแนวความคิดของพลเรือนอันเป็นระบบที่มีแนวโน้มที่จะสร้างคุณค่าทางด้านความซื่อสัตย์มากกว่าจะเน้นความเชี่ยวชาญ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับระบบในยุโรปและประเทศอังกฤษ วูดโรวิลสัน ( Woodrow Wilson ) ได้กล่าวถึงแนวความคิดในเบื้องต้นเกี่ยวกับวิชาชีพทางการบริหารไว้ ในบทความที่มีชื่อเสียงมาก คือ การศึกษาเรื่องการบริหาร ( The Study of Administration ) ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1887 วิลสันกล่าวว่า การปรับปรุงการบริหารขึ้นอยู่กับการศึกษาอย่างแตกฉาน และการเรียนรู้ เฉพาะในสาขาการบริหารนั้น Owens 1981: 7)
ญี่ปุุนไม่ได้ตกอยู่ในฐานะประเทศด้อยพัฒนาหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เพียงแต่ว่าอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจของประเทศเสียหายย่อยยับ จากผลของสงคราม ญี่ปุุนขาดการพัฒนาเทคโนโลยีแต่ญี่ปุุนยังมีทรัพยากรที่สาคัญ คือบุคคลที่มีความตั้งใจที่จะปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงประเทศให้ดีขึ้น
สหรัฐอเมริกาได้พัฒนาระบบการบริหารขึ้นมาในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยเฉพาะการฝึกอบรม พนักงานทุกระดับ เกิดผลดีต่อการบริหารงาน ญี่ปุุนจึงนาระบบการบริหารบุคคลจากสหรัฐอเมริกามาใช้ ทาให้ระบบการบริหารได้พัฒนามากขึ้น ไม่เพียงแต่แพร่หลายในสหรัฐอเมริกาและญี่ปุุนเท่านั้นแต่แพร่หลายไปยังประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ผลการพัฒนาระบบการบริหารนี้ใช้เวลา 100 ปี จากกลางศตวรรษที่ 18 ถึง กลางศตวรรษที่ 19 ได้ทาให้การปฏิวัติอุตสาหกรรม กลายเป็นปรากฏการณ์ยิ่งใหญ่และแพร่หลายไปทั่วโลก กล่าวคือ ใช้เวลา 70 ปี จาก ค.ศ.1880 จนถึงสิ้นสงครามโลกครั้งที่ 2 ปฏิบัติการผลิตแพร่หลายและมีอิทธิพลไปทั่วโลก ( สมาน วีระคาแหง 2534 : 4 – 6) และในปัจจุบันแม้ว่าจะเข้าสู่ยุคโลกาวิวัฒน์ ที่มีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทางการสื่อสารก็ตาม ปัจจัยเรื่องการบริหารบุคคลถือว่าเป็นปัจจัยหลักยังได้รับความสนใจ ให้ความสาคัญมากขึ้นและมองเห็นการบริหารบุคลลกว้างขึ้นรอบ ๆ ด้านที่เกี่ยวข้องกัน ได้เสนอว่าควรเปลี่ยนการบริหารบุคคลเป็นการบริหารทรัพยากรมนุษย์ในปัจจุบัน

อ้างอิง อาจารย์กรรณิการ์ สุวรรณศรี