ประกันสังคมเป็นระบบที่สร้างขึ้นมาเพื่อเป็นสวัสดิการให้แก่สังคมหรือสมาชิกกองทุนทั้งในยามเจ็บไข้ได้ป่วย ยามชราภาพ หรือแม้แต่เสียชีวิต ดังนั้นระบบดังกล่าวจึงไม่ต่างจากผู้สร้างสังคมให้มีสวัสดิภาพที่ดีขึ้น

แต่ภาพลักษณ์ที่แท้จริงของประกันสังคมกลับไม่เป็นเช่นนั้น และดูเหมือนอนาคตของกองทุนแห่งนี้จะเป็นภาระให้แก่สังคมมากกว่า...ด้วยเหตุนี้จึงชักไม่แน่ใจว่าแท้จริงแล้ว กองทุนประกันสังคมคือผู้สร้างหรือผู้ทำลายสังคมกันแน่

ผลงานวิชาการของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)ที่เสนอเรื่องทางรอดของระบบประกันสังคมไทย แสดงให้เห็นถึงปัญหาของกองทุนประกันสังคมไทย "กอบศักดิ์ ภูตระกูล" สายนโยบายการเงิน ธปท. บอกว่า เงินในระบบประกันสังคมอาจหมดได้ในอีก 40 ปีข้างหน้า หลังจากกองทุนประกันสังคมต้องจ่ายเงินชดเชยคืนให้แก่ผู้เกษียณอายุในอนาคตข้างหน้า

ซึ่งปัญหาคือจำนวนของผู้เกษียณอายุที่เพิ่มขึ้นทำให้กองทุนประกันสังคมต้องจ่ายหนัก ผลการศึกษาบอกว่า ในช่วง 20 ปีข้างหน้าสังคมไทยจะเข้าสู่สังคมวัยชรา อายุเฉลี่ยของคนไทยจะมากขึ้น อย่างชายไทยเฉลี่ย 79ปี ซึ่งคิดเป็นตัวเลขที่กองทุนต้องจ่ายเงินชดเชยเป็น 190,000 บาทต่อคน ขณะที่หญิงไทยอายุเฉลี่ยเพิ่มเป็น 82 ปี ต้องจ่ายเงินชดเชยเป็น 300,000บาทต่อคน

สำหรับจำนวนผู้เกษียณอายุที่เป็นสมาชิกกองทุนปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 5.7 ล้านคน และจะเพิ่มเป็น 11.7 ล้านคน ในอีก 13ปีข้างหน้า ผลจากตัวเลขของประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้นจะเป็นภาระให้กองทุนประกันสังคมหาเงินมาชดเชยสมาชิกเมื่อเกษียณอายุ แต่ดูเหมือนเงินดังกล่าวจะไม่เพียงพอ แม้ปัจจุบันจะมีเงินสะสมในกองทุนมากกว่า 3 แสนล้านบาท (ในส่วนของประโยชน์ทดแทน 2 กรณี รวมถึงกรณีชราภาพ) ก็ตาม

ปัญหาไม่ได้จบแค่ตัวเงินกองทุนหมดเท่านั้น แต่สมาชิกรายใหม่ที่ทยอยเข้ามาในช่วงอายุ 20 ปีเป็นต้อนไป ในอนาคตจะได้รับสิทธิประโยชน์ที่ต่างไป นั่นหมายความถึงการลดผลประโยชน์ที่พึงได้ ในขณะเดียวกันก็สร้างภาระแก่สมาชิกกลุ่มใหม่ด้วยการเก็บเงินสะสมเข้ากองทุน และนำเงินดังกล่าวไปจ่ายให้กลุ่มผู้เกษียณอายุก่อนหน้า...

หนักกว่านั้นเมื่อแนวโน้มของประชากรวัยทำงานในอนาคตวิ่งสวนทางกับประชากรสูงอายุ...ซึ่งแน่นอนว่าจะทำให้เงินที่สมทบเข้ากองทุนประกันสังคมชะลอตัวลงแน่ และเป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้กองทุนประกันสังคมเข้าขั้นล้มละลาย

เรื่องดังกล่าวจึงมองเห็นถึงความไม่เป็นธรรม และสาเหตุของความไม่เป็นธรรมคือระบบบริหารจัดการที่ไร้ประสิทธิภาพของกองทุนประกันสังคมนั่นเอง

"สมชัย สัจจพงษ์" รองผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลังสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง กระทรวงการคลัง เคยกล่าวไว้ว่า ประเทศไทยที่กำลังก้าวเข้าสู่สังคมวัยชรา เป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่นำไปสู่วิกฤติทางการคลังได้

เพราะเมื่อกองทุนประกันสังคมไม่สามารถให้สวัสดิการสังคมได้ตามที่กฎเกณฑ์ที่ออกมา ท้ายสุดก็ต้องร้อนถึงกระทรวงการคลังซึ่งเป้นกระเป๋าเงินของประเทศต้องทำหน้าที่ควักเงินจ่ายชดเชยไป ซึ่งแทนที่เงินดังกล่าวจะนำไปพัฒนาในส่วนอื่นๆ อย่างโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นของชาติ แต่ต้องควักมาเป็นสวัสดิการแก่สมาชิกกองทุนประกันสังคม

แน่นอนว่าหน้าที่รัฐคือการทำให้ประชาชนอยู่ดีมีสุข แต่บทบาทและหน้าย่อมแบ่งกันย่างชัดเจน และในเมื่อกองทุนประกันสังคมทำบทบาทนักสวัสดิการได้ไม่ดีพอ..คำถามคือจะตั้งขึ้นมาเพื่อทำไม?

จริงๆบทบาทภาพลักษณ์ของประกันสังคมไม่ได้แย่ถึงขั้นหน้าตาไม่งดงาม หากแต่ปัญหาที่ติดอยู่ที่ระบบบริหารจัดการที่ไร้ประสิทธิภาพ ทั้งเรื่องของการบริหารจัดการผลตอบแทนที่ไม่คำนึงถึงเงินเฟ้อในอนาคต จนถูกวิจารณ์ว่าลงทุนแบบอนุรักษ์นิยมมากเกินไป ซึ่งทำให้ได้ผลตอบแทนเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 5%เท่านั้น ต่างจากกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ(กบข.)ที่หาผลตอบแทนเฉลี่ยได้ประมาณ7%

แถมมีปัญหาเรื่องความโปร่งใสในการนำเงินไปบริหารจัดการ ใช้ผิดวัตถุประสงค์ และใช้เอื้อประโยชน์ให้แก่คนบางกลุ่ม ปัจจัยเหล่านี้ล้วนถ่วงความก้าวหน้าของสถาบันแห่งนี้ และท้ายสุดอาจนำไปสู่การล่มสลายอย่างที่ปรามาสกันไว้ก็ได้...เรื่องนี้คงโทษที่ตัวสถาบันหรือองค์กรอย่างกองทุนประกันสังคมอย่างเดียวไม่ได้...ถ้าจะจับคนผิดก็ต้องเริ่มที่ตัวรัฐบาลก่อน

ผลจากการบริหารจัดการของกองทุนประกันสังคมทำให้ "อัมมาร สยามวาลา"รักษาการประธานสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) อดกระแนะกระแหนไม่ได้ โดยเฉพาะการสร้างผลตอบแทนจากการลงทุน

"ไม่แปลกใจที่ กบข.จะบริหารจัดการได้ดีกว่า ไม่ใช่เพราะความเป็นองค์กรอิสระ แต่เพราะสมาชิก กบข.คือข้าราชการ ส่วนสมาชิกกองทุนประกันสังคมคือ ประชาชนซึ่งเป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ ดังนั้นรัฐคงต้องให้ความสำคัญกับสวัสดิการของตัวเองก่อน"

"อัมมาร" ยังบอกอีกว่าไม่ต้องรอถึง40ปีข้างหน้าถึงจะล่มสลายหรอก เพราะปัจจุบันนี้กองทุนดังกล่าวก็ถือว่าล้มละลายแล้ว...

ทำไงถึงเพิ่มทางรอดให้กองทุนประกันสังคมแห่งนี้ "อัมมาร" กล่าวทีเล่นทีจริงว่ามี 3 ทาง คือ "ถ้าไม่มีก็ไม่ต้องจ่าย หรือเรียกง่ายๆว่า "เบี้ยว" หรืออีกทางขูดรีดคนรุ่นหลัง เพิ่มเพดานการจัดเก็บ หรือจะเป็นระบบแม่ชม้อย กวาดคนเข้าระบบเรื่อยๆ"

"อัมมาร" บอกว่า อยากให้มองถึงภาพรวมเมื่อสังคมไทยกำลังเปลี่ยนไป คนสูงวัยเพิ่มขึ้น กองทุนประกันสังคมเป็นแค่หนึ่งในหลายๆทางเลือกของการสร้างสวัสดิการให้ตนเอง ที่สำคัญกว่านั้นนอกเหนือจากวิธีเปลี่ยนระบบบริหารจัดการของตัวกองทุนประกันสังคมแล้ว ในส่วนของประชากรเองก็ต้องเรียนรู้ที่จะนึกถึงคุณภาพชีวิตในยามแก่ชราด้วย

ดังนั้นสิ่งสำคัญคือการมีองค์ความรู้ และสร้างความเข้าใจในเรื่องการออมเพื่อเกษียณอายุ อย่างการทำประกันชีวิตเป็นทางเลือกหนึ่ง แต่น้อยคนที่จะเข้าใจและเห็นถึงความสำคัญ ในขณะที่ กองทุนบำเหน็จบำนาญแห่งชาติ (กบช.)ก็ควรต้องเกิดเสียที แน่นอนว่าเบื้องต้นย่อมเป็นที่ต่อต้านจากผู้สมทบ แต่ระยะยาวคือคุณมากกว่าโทษ

ประกันสังคมอาจไม่ใช่ทางรอดเดียวของมนุษย์เงินเดือน แต่ยังมีทางเลือกอย่าง "กบช."ที่ยังไม่มีกำหนดคลอดและเจอโรคเลื่อนมาหลายครั้งหลายครารวมถึง "ประกันชีวิต" ซึ่งเป็นทางออกใหม่ แต่ทั้งหมดก็ล้วนแต่เป็นการสร้างภาระจึงไม่ได้ตอบโจทย์สวัสดิการสังคมอย่างแท้จริง

มนุษย์เงินเดือนยุคหลังจากนี้จึงเหมือนกับอยู่ในฐานะหลังชนฝา ถ้าบทบาทของประกันสังคมยังไม่ถูกปรับเปลี่ยนในด้านความโปร่งใสของการบริหารจัดการ ในอนาคตก็อาจต้องเจอประกันสังคม "เบี้ยว"เอาบ้างสักวัน หรือไม่อย่างนั้นก็ต้องขูดรีดไถเงินสมทบเข้ากองทุนมากขึ้น ในขณะที่ผลตอบแทนกลับจะต่ำลงเรื่อยๆ...

แหล่งข่าว : ผู้จัดการ