สรุปสาระสำคัญของหลักกฎหมายแรงงาน ชุดที่ 4
เรื่องสัญญาจ้างแรงงานโดยปริยาย ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม การจ้างเหมาค่าแรง และการทำงานที่บ้าน มีรายละเอียดดังนี้
1. การเกิดสัญญาจ้างแรงงานและข้อตกลงโดยปริยาย
- ลักษณะสัญญา: สัญญาจ้างแรงงานเกิดขึ้นจากการตกลงกัน ไม่จำเป็นต้องทำเป็นหนังสือหรือมีแบบ แม้สัญญาจะไม่ได้ระบุไว้ชัดแจ้ง แต่คู่สัญญาอาจผูกพันกันตาม "ข้อตกลงโดยปริยาย" (Implied terms) ซึ่งพิจารณาจากประสงค์ของคู่สัญญาและทางปฏิบัติที่เป็นรู้อยู่ทั่วไป
- หลักประสิทธิภาพของงาน (Business efficacy): เช่น สัญญาจ้างพนักงานขับรถ ย่อมเห็นได้โดยปริยายว่าลูกจ้างต้องมีใบขับขี่แม้จะไม่ได้ระบุไว้ในสัญญา
- หลักประเพณีปฏิบัติ (Custom and practice): หากมีการปฏิบัติสืบต่อกันมาโดยนายจ้างยอมรับ สามารถนำมาเป็นส่วนหนึ่งของสัญญาได้ แต่ต้องไม่เป็นโทษต่อลูกจ้าง เช่น การที่นายจ้างเคยจ่ายเงินพิเศษแล้วเปลี่ยนเป็นคูปองอาหารโดยลูกจ้างไม่ทักท้วงและรับไปตลอด ย่อมถือเป็นข้อตกลงโดยปริยายที่ผูกพันกัน
- หลักสุจริต (Good Faith): เป็นส่วนหนึ่งของสัญญาจ้างแรงงาน หากลูกจ้างใช้สิทธิฟ้องร้องโดยไม่สุจริตย่อมไม่มีอำนาจฟ้อง
2. ข้อสัญญาที่ทำให้นายจ้างได้เปรียบเกินสมควร (มาตรา 14/1)
- อำนาจศาล: หากสัญญาจ้าง ข้อบังคับ หรือคำสั่งใด ทำให้นายจ้างได้เปรียบลูกจ้างเกินสมควร ศาลมีอำนาจสั่งให้มีผลบังคับเพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควร
- ตัวอย่างข้อสัญญาที่อาจไม่เป็นธรรม:
- โครงการโบนัสในรูปแบบหุ้น: หากกำหนดว่าพนักงานที่สิ้นสุดสัญญาจ้างไม่มีสิทธิจองซื้อหุ้น โดยไม่คำนึงถึงว่าลูกจ้างมีความผิดหรือไม่ อาจถือว่าได้เปรียบเกินสมควร
- การกำหนดค่าจ้างตามอำเภอใจ: นายจ้างกำหนดค่าจ้างโดยประมาณเมื่อเริ่มงานและมาปรับลดภายหลังตามใจชอบ ถือว่าไม่เป็นธรรม
- สัญญาห้ามประกอบธุรกิจแข่งขัน: หากกำหนดระยะเวลาหรือพื้นที่กว้างเกินไป ศาลอาจสั่งให้มีผลบังคับเพียงเท่าที่เป็นธรรมได้ แต่ถ้ากำหนดไว้เหมาะสมเพื่อรักษาความลับทางการค้า ย่อมมีผลสมบูรณ์ไม่เป็นโมฆะ
3. การจ้างเหมาค่าแรง (มาตรา 11/1)
- นิยามและหน้าที่: คือกรณีที่ผู้ประกอบกิจการมอบหมายให้บุคคลอื่นจัดหาคนมาทำงาน ซึ่ง งานนั้นเป็นส่วนหนึ่งส่วนใดในกระบวนการผลิตหรือธุรกิจ ในความรับผิดชอบของผู้ประกอบกิจการ
- สิทธิที่เท่าเทียม: ผู้ประกอบกิจการต้องจัดให้ลูกจ้างรับเหมาค่าแรงที่ทำงานลักษณะเดียวกันกับลูกจ้างตามสัญญาจ้างโดยตรง ได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เป็นธรรมโดยไม่เลือกปฏิบัติ เช่น ค่าครองชีพ ค่าอาหาร และเงินโบนัส
- ข้อยกเว้น: หากงานที่ทำไม่ใช่ส่วนหนึ่งของกระบวนการผลิตโดยตรง เช่น การจ้างขับรถรับส่งพนักงานในธุรกิจผลิตปิโตรเลียม อาจไม่ถือเป็นนายจ้างตามมาตรา 11/1
4. การทำงานที่บ้านหรือผ่านเทคโนโลยีสารสนเทศ (มาตรา 23/1)
- การตกลง: นายจ้างและลูกจ้างอาจตกลงกันให้ลูกจ้างนำงานไปทำที่บ้านหรือผ่านการใช้เทคโนโลยีในสถานที่ใดๆ ได้เพื่อประโยชน์ในการประกอบกิจการและส่งเสริมคุณภาพชีวิตของลูกจ้าง
- สิทธิในการตัดการสื่อสาร (Right to Disconnect): เมื่อสิ้นสุดเวลาทำงานปกติ ลูกจ้างมีสิทธิปฏิเสธการติดต่อสื่อสารไม่ว่าทางใดๆ กับนายจ้างหรือหัวหน้างาน เว้นแต่จะได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือไว้ล่วงหน้า
- การคุ้มครอง: ลูกจ้างที่ทำงานนอกสถานที่ตั้งของนายจ้างมีสิทธิเช่นเดียวกับลูกจ้างที่ทำงานในสถานประกอบกิจการ
5. การสิ้นสุดสัญญาจ้างกรณีพิเศษ
- การทำงานเสร็จสิ้นตามโครงการ (completion of a specific task): มักใช้กับการจ้างงานที่เป็นงานๆ ไป ซึ่งต้องมีความแน่นอนว่าจะไม่มีการจ้างต่อเนื่องในอนาคต หากมีการจ้างต่อเนื่องกันเรื่อยๆ จะถือเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา
- สัญญาที่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน: สิ้นสุดลงเมื่อครบกำหนดโดยไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า แต่ต้องเป็นงานตามโครงการที่มิใช่งานปกติของธุรกิจ หรืองานที่มีลักษณะเป็นครั้งคราวตามฤดูกาล หากเป็นงานปกติในธุรกิจของนายจ้าง แม้กำหนดเวลาไว้ก็ไม่ถือเป็นสัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาที่เข้าข้อยกเว้นเรื่องค่าชดเชย
